Waar helpt jouw verslaving je bij?

Beschaamd zat hij tegenover mij. Verwilderde haren, onverzorgd uiterlijk, zijn vier overgebleven tanden vestigden de aandacht des te meer op zijn verder tandeloze mond. Hij ademde verslaving. “Ferdinand, als ik niet drink dan kan ik al de gevoelens van al die mensen om me heen niet aan. Ik voel letterlijk alles. Ik voel de pijn van de eenzaamheid van de één en de schreeuw om aandacht van de ander. Ik voel en weet zelfs dingen die ik niet kan weten. En als ik niet drink dan overweldigt het me. Ik wil de dingen niet weten en voelen die ik weet en voel…”

Ik heb mijzelf uitgedaagd om in de komende zes weken een Ervaringsgerichte Psychosociale visie en behandelwijze te beschrijven voor het werken met verslavingen. Deze blog is de eerste van drie en er volgen ook meerdere Facebook Live Trainingen over dit thema. De reden van deze uitdaging is dat ik om me heen zie dat er behoorlijk medisch en individualistisch naar verslavingen gekeken wordt. Lees de literatuur maar:  Verslaving als een chronische ziekte. De grote nadruk op de invloed van en op de hersenen. De grote nadruk op onthouding. Kreten als “eens verslaafd, altijd verslaafd”. Maar ook het gebrek van het betrekken van het systeem bij de behandeling. Nog steeds kunnen cliënten individueel behandeld worden en slagen zij er in hun partners en gezinnen buiten de behandeling te houden.

Wanneer we verslaving vanuit een Ervaringsgerichte Psychosociale bril bekijken dan zijn er twee principes fundamenteel:

  1. De verslaving is een symptoom
  2. De systemische dynamiek van een verslaving (in ontstaan en in het continueren)

In dit blog geef ik aandacht aan het eerste principe.

Verslaving als symptoom

Verslavingen zijn niets anders dan symptomen. Signalen of richtingaanwijzers dat er iets fundamenteels ontbreekt in het leven en vaak ook in het systeem (gezin, omgeving) van de persoon. Het probleem is alleen dat deze signalen niet gehoord en vertaald worden. Nee, in plaats daarvan wordt het symptoom een probleem dat bestreden moet worden. Als het niet door de persoon is (de meeste verslaafden hebben niet zo veel behoefte aan het bestrijden van hun symptoom) dan wel door de omgeving: “Je bent verslaafd en moet stoppen met drinken.” Maar door het signaal te bestrijden wordt de boodschap van het signaal niet meer gehoord. En steeds onhoorbaarder. Veel behandelaars laten zich tot hetzelfde verleiden. Het symptoom bestrijden. Voor de liefhebbers: daarmee wordt het symptoom een niet toegestaan deel!

In mijn zoektocht naar informatie stuitte ik op het werk van dr. Gabor Maté. Maté zegt dat het bij verslavingen altijd om pijn gaat. Het is volgens hem niet de vraag “waarom verslaafd?” maar “waarom is er pijn?”. Verslaving is volgens hem ten diepste een “pain killer”.

De belangrijkste vraag in het werken met verslaafden is dan ook niet “hoe komen we van deze verslaving af?” maar veel fundamenteler is de vraag “waar helpt deze verslaving je bij?” of “waar doet het pijn?” Een prachtig voorbeeld hiervan zag ik in de televisieserie “Van de straat” waarbij een gameverslaafde jongen vertelde dat hij excessief gamede omdat zijn vader hem verwaarloosde vanwege zijn vaders nieuwe vriendin. “Waarom zit je op die kamer?” vroeg de therapeut. “Omdat ik me eenzaam voel.” In het gamen vond hij zijn vrienden.

Grote valkuil voor hulpverleners en therapeuten is om de verslaving te bestrijden en daarmee datgene weg te nemen wat de cliënt juist helpt om te functioneren. De man waarmee ik deze blog begon, gebruikt drank om te kunnen functioneren. De drank vernietigt hem, maar het wegnemen neemt zijn enige verdediging weg. Door er zo naar te kijken wordt deze man opeens een man in pijn in plaats van een koppige en ontkennende verslaafde. Hoe je daar dan wel mee om kunt gaan zal ik de komende weken bespreken.

Naast het werk van Maté bekeek ik de TED Talk “Everything you think you know about addiction is wrong” van Johann Hari. Hari onderzocht het thema verslaving en ontdekte vele aannames en ideeën over verslavingen die niet waar zijn. Zo beschrijft hij de experimenten die in de vorige eeuw gedaan werden met ratten die de keus kregen tussen gewoon water en heroïnewater. Deze ratten waren binnen de kortste keren verslaafd. De conclusie: “bepaalde stoffen zijn enorm verslavend”. Er bleek echter ook een ander onderzoek gedaan te zijn door ene dr. Bruce Alexander. Hij bouwde een rat-park, een uitdagende, inspirerende omgeving waar hij meerdere ratten in plaatste. Er was genoeg eten, sociaal contact en uitdaging. Alexander bood ook deze ratten naast gewoon water heroïnewater aan. Het resultaat was dat geen enkele rat koos voor het heroïnewater. Alexander concludeert dat het gebruik van heroïnewater door ratten in het eerste experiment een aanpassing aan een saaie, eenzame omgeving (kooi) is. Een slimme (creatieve)aanpassing zelfs want daardoor voelt de rat zich goed in een geestdodende omgeving.

Deze en meer onderzoeken deed Hari concluderen dat verslaving vaak een antwoord is op gebrek aan “voeding” in de sociale omgeving. Het einde van verslaving is volgens hem dan ook geen onthouding, maar verbondenheid (contact). En daarmee komt het tweede principe van de Ervaringsgerichte Psychosociale Therapie in beeld, namelijk de systemische visie. Daarover in een volgende blog meer.

Meer weten? Woensdagavond 29 maart om 20:00 geef ik op Facebook Live een training over dit onderwerp. Daarbij ga ik in op de vraag wanneer iets een verslaving is en hoe je aan moet kijken tegen “moderne verslavingen”. Zijn dat wel verslavingen? Op 11 mei geef ik een masterclass over systeemgericht werken bij verslavingen waarbij ik vooral aandacht geef aan de meest voorkomende systemische patronen bij verslavingen. Hoe kun je deze patronen beïnvloeden? Aanmelden? Klik hier.

Ik ben benieuwd naar jullie vragen. Wil je ze stellen via het reactieveld?

Share This