Samengestelde gezinnen - Op weg

Maurits en Liesbeth van Urk

Dit blog is een eerste stap in aanloop naar een masterclass die wij geven in samenwerking met het Kempler instituut over het werken en leven met en in samengestelde gezinnen. We willen je meenemen op de reis die een samengesteld gezin begint. Want wat is dat nou? Een veel gehoorde term met evenzoveel meningen erover.

Samengestelde gezinnen ontstaan vaak na een scheiding, bij een adoptie of een nieuwe relatie na het overlijden van één van de ouders. Ook al is de achtergrond verschillend, de zaken die een rol spelen lijken in veel van deze gezinnen op elkaar. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut is 10% van de gezinnen een samengesteld gezin (NJI, 2014). Dat is dus een behoorlijk deel. En daar komt dan vaak in 1 adem achteraan dat het merendeel van deze nieuwe gezinnen alsnog uit elkaar gaat. Reden te meer om daar aandacht voor te maken en te krijgen. In deze eerste stap willen we een verkenning maken van de context en het ontstaan van een samengesteld gezin.

Een stapje terug
Er is veel aandacht voor kinderen in echtscheidingssituaties. Recent nog is de Rechtbank Zwolle begonnen met een proef om kinderen meer te betrekken bij de totstandkoming van ouderschapsplannen. Tegenwoordig lijkt elke scheiding wel een vechtscheiding. Met de kinderen betrekken bij het vormen van het ouderschapsplan wordt gepoogd een abnormale (ja nog steeds) situatie recht te trekken. De overvloed aan therapeuten, coaches en deskundologen die betrokken zijn bij zulke situaties is enorm. In de hoop dat ze het goede doen en de juiste focus hebben, is dat vooralsnog een prima idee. Al met al proberen we middels deze investeringen om situaties tot rust te brengen naar het normale en schade te beperken. Als eenmaal de scheiding er door heen is, de beschikking binnen en de inschrijving bij de gemeente een feit, valt met regelmaat veel van die hulp weer weg. Kortom: de investering aan de voorkant en afwikkeling van de scheiding is groot.

Het hoeft geen betoog dat er op dat punt (nog) genoeg werk te verzetten is. Het zou mooi zijn als er nog meer richting de preventieve kant kan worden gewerkt, voordat de relatie zodanig escaleert, dat een scheiding nodig is. Voer voor een ander gesprek, namelijk: hoe bereid je mensen voor op een huwelijk dat een leven lang een gezond en groeiend fundament heeft?

Terug naar het nu
Waarom dan deze introductie? Waarom nadenken over preventie? Wat heeft dat te maken met samengestelde gezinnen? Nadat de scheiding rond is, komt er een nieuw leven. Door schade en schande weer wijzer geworden, ouder, meer levenservaring en de nodige (pijnlijke) wijsheden verder. Voor ouders/ex-partners en kinderen. In veel gevallen komt er vroeg of laat weer een factor van belang bij: papa of mama vindt een nieuwe partner. Bij een eerste huwelijk stap je (of wij in ieder geval) met een redelijke onbevangenheid in en wordt er niet altijd even veel doorgevraagd door de romantiek heen. Niet altijd even bewust over motieven, verwachtingen en behoeften. Het fundament blijkt (getuige het aantal scheidingen) met regelmaat dus niet zo stevig.

Als je gescheiden bent en opnieuw verliefd wordt, gaat dat allemaal net ietsje anders. In tegenstelling tot een eerste huwelijk speelt er bij de start van een nieuw gezin al gelijk veel mee. Het verschil in tempo hoe snel toe te groeien naar een samengesteld gezin, hoe verhoud ik me tot de kinderen van mijn nieuwe partner? De omgeving (buurt, familie, vrienden, kerk) kijkt mee, de lat ligt hoog, want het moet nu goed gaan, extra zorgen, hoe vul ik mijn rol als ouder en stiefouder in? Het allemaal goed willen doen, maar belanden in ingewikkelde (loyaliteits)conflicten. En hoe gek het ook klinkt, er worden in onze ervaring opnieuw weinig vragen gesteld op het gebied van motieven, verwachtingen en behoeften. Anders gezegd: de succes- en faalfactoren waar je vorige relatie niet mee standhield, worden een meetlat voor het succes van de nieuwe relatie. Maar dat helpt niet. Juist bij samengestelde gezinnen doe je er wijs aan, moet je welhaast kijken en praten over het hoe. Meer dan noodzakelijk.

In alle eerlijkheid: een samengesteld gezin word je niet zomaar. De verschillende geschiedenissen, het vinden van rust en veiligheid en het weer bouwen aan een toekomst, dat vraagt inspanning. Doordat de druk en energie al snel op de meetlat ligt, wordt het fundament ongemerkt vooral een verdedigingsmuur tegen de meningen en (zelf)veroordeling. Terwijl samengestelde gezinnen op reis gaan om op de bestemming aan te komen. En dat lukt niet (goed) als ze met argusogen bekeken worden. Volgens ons wordt het tijd dat dat perspectief verschuift naar: welke vragen leven er? Welke behoeften heeft elk gezinslid? Wat betekent bepaald gedrag? Enzovoort.
Samengesteld en hulp

Wat ons in ons proces enorm heeft geholpen, is dat een goede vriend met ons dat proces heeft doorlopen. Onderzoekend wat onze motieven, verwachtingen en behoefte zijn naar de toekomst toe. Samengestelde gezinnen kennen verschillende ingewikkelde dynamieken en uitdagingen op. Zover wij konden merken en zien, roept het proces van samenstellen voor hulpverleners ook vragen en onthandheid op. Die vertaalt zich – hoe goed bedoeld ook- in standaard oplossingen die gericht zijn het vinden van een fragiele balans, in plaats van aanspreken op perspectief en kracht.

Vandaar dat wij ontzettend blij zijn dat wij op 6 juni 2018 deze masterclass te kunnen geven om daarin met en van elkaar te leren. Nou kunnen we als persoonlijk én professioneel ervaringsdeskundigen wel alles bedenken, maar vroegen wij ons af: welke dilemma’s kom je tegen in het werken met samengestelde gezinnen? Wat maakt het lastig voor jezelf? Of waar zit de energie? In hoeverre herken je het hierboven beschreven beeld bij (wellicht) jezelf of de mensen waar je mee werkt? Of heb je specifiek dingen je zou willen weten of leren? Zou je je reactie hieronder willen aangeven in het reactieveld?  De antwoorden nemen we mee in de masterclass. De volgende stap in de reis gaat over de dilemma’s die samengestelde gezinnen zelf ervaren.

Share This