Hulpverlening bij vechtscheidingen.

Drie gezichtspunten voor de-escalatie bij een vechtscheiding.

Hulpverlenen bij vechtscheidingen

Hulpverlenen bij vechtscheidingen vraagt veel van hulpverleners. Deze blog probeert een richtlijn te geven aan hulpverleners die te maken krijgen met vechtscheidingen.

Door: Ferdinand Bijzet

Ze zijn de schrik van menig hulpverlener: vechtscheidende ouders. Beschuldigingen over  en weer, aanklachten, rechtszaken en eindeloze procedures. En beide partijen trekken aan je. Al snel voel je je gevangen in deze strijd over de waarheid. Een strijd die “in het belang van de kinderen gevoerd wordt!”

Maar wat is het belang van de kinderen? En wat is de waarheid? En wat klopt er van hun verhalen, hun beschuldigingen? Is hij echt een misbruikende en manipulerende vader? Is zij echt zo star als hij doet voorkomen? En wat als jij als hulpverlener er naast zit in jouw risicotaxatie? Wat als jij inschat dat het veilig is en het blijkt niet veilig te zijn? Ben jij de volgende hulpverlener die gekielhaald wordt?

Per jaar maken 70.000 kinderen een scheiding mee. In 70% van de gevallen verloopt de scheiding, los van alle pijn, redelijk tot goed. In 30% van de gevallen zijn er problemen rond de financiën en/of het ouderschapsplan. En bij 15% van deze groep verloopt de scheiding zeer problematisch (ontleend aan Van Lawick en Visser, 2015).

Vechtkampen

Een belangrijk kenmerk van een vechtscheiding is dat de beide partners elkaar wantrouwen, demoniseren en uiterst destructief met elkaar omgaan. Een tweede kenmerk is dat de omgeving  (ouders, vrienden, kennissen, advocaten en hulpverleners) in dit destructieve proces wordt  meegenomen. Er ontstaan twee kampen die meedoen in het proces van demoniseren en escaleren. En ja, ook hulpverleners worden door deskundigen expliciet genoemd in het rijtje dat meegezogen wordt in de destructieve interactiepatronen.

Vechtscheidingen zijn namelijk besmettelijk. De doorgaande strijd activeert het stresssysteem  voortdurend. Wanneer het stresssysteem geactiveerd is komen mensen in vechten, vluchten of bevriezen terecht. Als dat langdurig zo is, gaan mensen overleven. Deze stressreactie leidt tot een tunnelvisie en in deze tunnelvisie neemt men de omgeving mee. Hele systemen staan strak van de spanning en ook hulpverleners raken besmet door deze stress. Stress en angst. Doe ik het wel goed? Hoe houd ik het belang van de kinderen in het oog?

Drie gezichtspunten voor werken met vechtscheidingen

Wanneer je als hulpverleners besmet raakt  door de strijd, raak je gevangen in het destructieve patroon. Vandaag drie gezichtspunten die je kunnen helpen om uit de strijd te komen:

  1. Wanneer er sprake is van een vechtscheiding kun je er van verzekerd zijn dat er sprake is van een overlevingsmechanisme bij beide partners. Dit overlevingsmechanisme, dat bij veel van onze studenten ook wel bekend is als “Het circuspaard”, is een fysieke lichamelijke reactie. Onze hersenen scannen namelijk voortdurend op gevaar. Wanneer er gevaar lijkt te dreigen, geeft de amygdala adrenaline af en komt het lichaam in een vechten-, vluchten- of bevriezenstand terecht.  Onze hersenen kunnen na een bepaalde dreiging uit het verleden echter ook te scherp zijn afgesteld en daardoor gevaar verkeerd inschatten. Kenmerk hiervan is dat het lichaam, terwijl er geen actueel gevaar dreigt, toch op scherp komt te staan. Een kenmerk hiervan is het niet helder (rationeel) meer kunnen denken en het hebben van een tunnelvisie. Het beste antigif tegen deze lichamelijke reactie is het te herkennen als vals alarm en de adrenaline uit laten werken. Vaak door een lichamelijke tegenreactie. Maar dat gaat vaak lastig bij ex-partners doordat ze elkaar niet meer vertrouwen.  Waarheidsvinding is  daarom zinloos bij een tunnelvisie omdat het olie op het vuur van deze lichamelijke reactie is. Het eerste wat moet gebeuren is de-escalatie.  De-escalatie gebeurt meestal als er begrip is voor de spanning en de stress. Hierdoor kan de adrenaline zakken. Dat gebeurt in veel gevallen door te stoppen met praten en je lijf te vragen wat het nodig heeft.  Blijf als hulpverlener uit de waarheidsvinding. Je eerste doel is de-escalatie.
  2. Vermijd daarom ook eindeloze verhalen over wat de ander allemaal gedaan heeft. Beide ex-partners willen deze verhalen graag aan je vertellen, maar het gevolg is dat door het vertellen van het verhaal het stresssysteem weer geactiveerd wordt. En die stress beïnvloedt ook jou! Neem dus regie de gesprekken en blokkeer zoveel mogelijk, zonder oordeel of strijd, de destructieve patronen.
  3. Van Lawick en Visser (2015) beschrijven hoe zij in hun groepsgerichte aanpak “Kinderen uit de knel” veel tijd besteden aan het uitleggen aan ouders hoe het patroon van escalatie en stress werkt. En wat de gevolgen hiervan zijn. Zij besteden daarnaast tevens veel aandacht aan het systeem om de ouders heen. Ook zij moeten dit principe snappen. Mijns inziens zou het systeem om de ouders heen wel eens een sleutelrol in de de-escalatie van de vechtscheiding kunnen hebben. Zeker als zij begrijpen wat er gebeurt en verantwoordelijkheid nemen voor hun aandeel daarin. Hierover in de volgende blog meer.

Herken je hoe je besmet kunt raken door patronen die letterlijk door merg en been gaan? Wil jij, samen met je team verder geschoold worden in het werken met vechtscheidingen? Neem contact op voor de mogelijkheden: f.bijzet@kempler-instituut.nl

Lawick, van J., Visser, M. (2015), Kinderen uit de knel. Een interventie voor gezinnen verwikkeld in een vechtscheiding. SWP, Amsterdam.

Systeemgericht werken is net improvisatietheater

Systeemgericht werken is een belangrijke trend binnen de GGZ, het maatschappelijk werk en de jeugdzorg. Verder kijken dan het individu en naastbetrokkenen betrekken bij de hulp. Wij van het Kempler Instituut Nederland worden daar enthousiast van omdat wij geloven in...

Supervisie: jezelf positioneren in een krachtenveld

Tijdens de supervisies die ik tijdens mijn trainingen aan sociale professionals, jeugdhulpverleners en hulpverleners in de GGZ geef, is me iets opgevallen. Professionals hebben tegenwoordig te maken met heel veel partijen. Je hebt niet alleen meer je contact met je...

In de GGZ en jeugdhulpverlening moet alles korter en sneller

“Alles moet korter, sneller en goedkoper” verzuchtte een deelnemer aan een training. Ze is werkzaam in de GGZ, werkt in een ouder-kind team en voelt de druk van het geld. Ze is niet de enige. Waar ik ook kom, of het nu in een sociaal wijkteam, de GGZ of het CJG is,...

Inspiring professionals

Onderstaand verhaal beschrijft mijn ervaringen als jonge maatschappelijk werkers met de opleiding van het Kempler Instituut. Drieëntwintig jaar oud was ik toen ik als maatschappelijk werker begon. Afgestudeerd en vol idealen! Mensen helpen. Maar man, wat viel dat...

Een puzzel met duizendeneen-stukjes

Persoonlijk hebben we een heel aantal dilemma’s ervaren in het komen tot ons gezinnetje. Met onze professie konden we er (achteraf) gelukkig beschouwend naar kijken en lessen uit trekken. Waar in het vorige blog de aanloop stond naar de context van samengestelde...

Samengestelde gezinnen – Op weg

Dit blog is een eerste stap in aanloop naar een masterclass die wij geven in samenwerking met het Kempler instituut over het werken en leven met en in samengestelde gezinnen. We willen je meenemen op de reis die een samengesteld gezin begint. Want wat is dat nou? Een...

Onze droom…

“De meeste dromen zijn bedrog…” Aan die zin moet ik denken terwijl ik deze blog schrijf. En toch, toch ga ik een blog schrijven over Onze Droom. En wie weet komt de droom wel wat dichterbij met het schrijven van deze blog. Al 37 jaar leiden wij, als Kempler Instituut,...

Verkeerd verbonden

Ervaringsdeskundigheid: verkeerd verbondenIn mijn vorige blog vertelde ik wat openheid en kwetsbaarheid van de hulpverlener voor mij persoonlijk heeft betekend. Ervaringsdeskundigheid van hulpverleners kan in mijn ogen heel veel waardevols bijdragen. Daar hebben we...

Ruimte maken door jouw eigen ervaringen

Ervaringsdeskundigheid In een vorige blog heb ik geprobeerd hulpverleners aan te moedigen hun eigen ervaringsdeskundigheid te gaan gebruiken. Dwars tegen de stroom in. Maar het gebruik van ervaringsdeskundigheid roept ook vragen en tegenwerpingen op onder...

Ervaringsdeskundigheid: openheid over je eigen ervaring!?!

De hulpverlener als ervaringsdeskundigeErvaringsdeskundigheid is in. Binnen de GGZ wordt er steeds meer gebruik gemaakt van ervaringsdeskundigheid. Een goede ontwikkeling, maar waarom zouden we niet een stap verder gaan. Hoeveel professionals hebben niet hun eigen...
Share This