Ubuntu

Over leven, liefde en leiderschap…

“Afrika heeft iets dat ‘Ubuntu’ wordt genoemd. Het gaat over de essentie
van mens-zijn. Het maakt onderdeel uit van de gift die Afrika aan de wereld gaat geven. Het omarmt gastvrijheid, het geven om elkaar, het bereid zijn die extra mijl voor een ander te lopen. Wij geloven dat een mens pas mens kan zijn door andere mensen; dat mijn menselijkheid onlosmakelijk verbonden is met die van u. als ik u slecht behandel, dan behandel ik ook onverbiddelijk mijzelf als slecht. Een alleenstaand mens is een ‘contradictio in terminis’
en daarom zoek je werk dat de gemeenschap ten goede komt.
Daardoor word je als mens lid van een gemeenschap.”

Aartsbisschop Desmond Tutu

Het Ubuntu-concept is diep verankerd in de Afrikaanse cultuur en staat met zijn centrale waarden diametraal tegenover de westerse cultuur; ‘ik ben omdat wij zijn’ versus ‘ik denk dus ik besta’. In de Afrikaanse cultuur bestaat een mens voornamelijk als lid van de groep. De eigen identiteit en context vloeien in de beleving van Afrikaanse mensen in elkaar over. Zonder context is er geen identiteit.
In de westerse cultuur ligt het accent op de mens als uniek individu. Wij leggen in onze samenleving, gezinnen en organisaties de nadruk op zelfreflectie, eigen verantwoordelijkheid en eigen ontplooiing. Gelijktijdig lijkt echter een ‘hunkerende worsteling’ te ontstaan in het verbindend samenwerken en samenleven. Deze hunkering komt voort uit onze diepe behoefte aan verbondenheid, terwijl de worsteling betrekking heeft op onze angst de autonomie te verliezen.

Van droom…

Zoals de bloesem in de lente een voorbode is van het fruit in de zomer, zo zijn volgens Marinus Knoope (1998) wensen en verlangens van mensen een voorbode van hetgeen ze later kunnen realiseren. Nelson Mandela’s verlangen naar gelijke rechten voor iedereen is een indrukwekkend voorbeeld van deze welbepaalde weg van wens naar werkelijkheid. Mandela geloofde ten diepste in zijn droomwens en bleef zelfs volharden gedurende zijn achtentwintig jaren in gevangenschap.

Ook ik had een droom om de South African Ubuntu Foundation in Nederland op te richten. Tot mijn grote verbazing kwam ik erachter, dat deze Foundation in 2006 al was opgericht in Kaapstad door
Kevin Chaplin, voormalig bankdirecteur van de First National Bank (FNB) in de Western Cape in Zuid-Afrika. De missie en visie van deze organisatie raakten mij onmiddellijk in mijn hart: ‘SAUFT’s enlightening vision for the new South Africa and its regional neighbours embraces a world in which all people: embrace one another’s equality; embody the essence and spirit of Ubuntu in their work, family, and community lives; are encouraged and inspired to use their inherent abilities to the fullest, and find their passion for, participate and contribute fully in, and benefit fairly from South Africa’s growing prosperity.’

Wat is onze droom? Wat is onze wens? Wat is onze missie? Zijn dat niet de cruciale vragen voor menigeen op individueel, organisatorisch en maatschappelijk terrein?
Ik heb er geen echt antwoord op hoe je hier in essentie achter komt. Wel was er voor mij een diep ‘weten’, dat ik weer naar Zuid-Afrika moest gaan om de sleutel te vinden en wel in een ontmoeting met Kevin Chaplin.
In juli 2010 vlogen mijn man en ik naar Kaapstad om de finishing touch te regelen voor de studiereis Intercultural Dialogue in het kader van de Opleiding Authentiek Contextueel Leiderschap, maar bovenal om het Ubuntu festival ter ere van Mandela’s 92e verjaardag te bezoeken, het Ubuntu symposium bij te wonen en Kevin Chaplin te ontmoeten.
In 2006 legde Chaplin zijn topbaan neer en vanaf die tijd combineert hij zijn bezieling met professioneel leiderschap bij de Acadamy of entrepeneurship en leadership van de SAUF en als directeur van de Amy Biehl Foundation. Deze laatste stichting zorgt voor naschoolse opvangprojecten van 1800 kinderen in de townships Khayelitsha en Gugulethu nabij Kaapstad. Niet alleen ter preventie van criminaliteit, maar met name vanuit de filosofie om talent van binnenuit te ontwikkelen.

reconciliation

Amy Biehl was een jonge Amerikaanse vrijheidsstrijdster, die voor gelijkheid van mensenrassen in Zuid-Afrika streed. In 1993 werd zij bij een opstand tussen blank en zwart in Gugulethu vermoord door vier jongens, die veroordeeld werden tot achttien jaar gevangenisstraf.
In het jaar dat Nelson Mandela president werd, pleitten de ouders van Amy Biehl voor vergeving en reconsiliation. Dit leidde tot sterke strafvermindering. Het feit, dat twee van haar moordenaars van nu als projectmanager van de Amy Biehl Foundation dagelijks werken aan constructieve programma’s voor kinderen uit de townships, is een wereldwijd voorbeeld van verzoening, maatschappelijke betrokkenheid vanuit one-ness en constructieve opbouw. Een ultieme daad van verzoening van Biehls ouders: een liefdevol ver-geven met een kans om constructief in de praktijk te kunnen en mogen brengen van het ‘geleerde verleden’.

De SAUF, de Amy Biehl Foundation Trusts en mensen zoals Kevin Chaplin zijn voor mij lichtende voorbeelden van individuele en maatschappelijke verantwoordelijkheid en ik probeer als mens hiervan te leren en na te gaan, wat ik kan doen, wat dit betekent voor mijn essentiële grondhouding vanuit een herkenbaar diepe overtuiging en besef, dat we alleen met elkaar menselijk kunnen zijn.

Intercultural Dialogue

Ubuntu – een mens is een mens, omdat er anderen zijn – betekent voor mij impliciet dat we alleen maar kunnen ‘leren’ van, met en door elkaar.

In het kader van de Opleiding Authentiek Contextueel Leiderschap ben ik vanuit het Ubuntu gedachtegoed met elf leidinggevenden uit profiten non-profitorganisaties in oktober 2010 voor acht dagen naar Zuid-Afrika afgereisd. Eenieder met zijn eigen zingevingvraagstuk op persoonlijk professioneel gebied met betrekking tot bewustwording van context(veranderingen) en cultuur. Met de hoofdthema’s ‘schuld en vergeving’,
‘historisch perspectief’, ‘de kracht van samenwerken’, ‘communicatie en interculturele dialoog’ en ‘zelfreflectie en toekomstperspectief’ hebben we symbolische plekken bezocht, zoals Robbeneiland, Kaap de Goede Hoop, de townships Khayelitsha en Gugulethu, Taalmonument Paarl, natuurreservaat Round the Bend Lodge en de Tafelberg in Kaapstad. Bij deze symbolische plekken hebben we indrukwekkende ontmoetingen gehad met Zuid-Afrikaners (de blanken, zoals Kevin Chaplin) en Zuid-Afrikanen (de zwarte mensen, zoals Dumisami Mwanbca en de kleurlingen). “We are all Africans”, zei onze zwarte gids op Robbeneiland, hiermee benadrukkend dat niet alleen Apartheid bij het verleden hoort, maar dat hij als ‘onderdrukte zwarte’ zich een voelt (of wil voelen als voorbeeld!) met zijn blanke landgenoten.

Totale verbondenheid

“Hoe kan het dat Mandela na 28 jaar gevangenschap en vernedering om zijn ras en huidskleur, zonder haat en wraak naar de blanken zijn weg naar het presidentschap kon inzetten? Het was deze zelfde vraag, die ik aan Dumisami Mwanbca, eveneens ex-gevangene op Robbeneiland, kon en mocht stellen. Geroerd door de vraag antwoordde hij, wijzend op zichzelf, een andere zwarte Xhosaman en daarna op een groepje kinderen: “When we fight, we destroy their future!” Wat een kracht en wijsheid schuilde er in deze man en wat kunnen wij veel van hem leren. Zij, die in echtscheiding zijn en hun eigen gekwetstheid en wraak (nog) niet opzij kunnen zetten in het belang van de kinderen. Of bestuurders en managementteams van organisaties, die strijden om hun eigen ego in plaats van om het welzijn van medewerkers en klanten. Politici, die elkaar openlijk respectloos beledigen tijdens verkiezingscampagnes. Negatieve krachten tegen de ander in plaats van voor zichzelf en de ander. Ook voor hen geldt: “When you fight, you destroy their future!”

Intussen ben ik ervan overtuigd, als coach/trainer van diverse (directie)teams, als relatieen gezinstherapeut en last but not least als partner en moeder in mijn eigen gezin, dat visie en congruent voorbeeldgedrag niet alleen maar kan worden bereikt door het inzicht van ‘wat nodig is’ en een appel op verantwoordelijkheid. Er is mijns inziens eerst een dieper besef, een ‘voelen’ nodig van wederzijdse en totale verbondenheid:

“When I dehumanize you, I indirectly dehumanize myself.” Dit besef brengt als vanzelf een betrokkenheid met zich mee, waar individuele en maatschappelijke verantwoordelijkheid van binnenuit uit voortvloeien.
Dat betekent, dat ik niet meer geloof in opgelegde competentie-eisen zoals samenwerken en verantwoordelijkheid op individueel en teamniveau. Ik geloof dat het essentieel is om elkaar te ontmoeten op het belevingsniveau van eenheid, betrokkenheid en verlangens, waaruit als vanzelf eigen concrete bijdragen voortvloeien.

You can leave South africa, but it won’t leave you.

… naar werkelijkheid

“Wat heeft deze reis en ontmoetingen voor jou betekend en wat betekent dit voor jouw rol in jouw organisatie na thuiskomst?” Met deze concrete vraag stond ik met het reisgezelschap op de Tafelberg, uitkijkend over Kaapstad.
Mijn droom werd verwezenlijkt door met deze groep naar Zuid-Afrika te gaan, specifiek gevoed
door de ontmoeting met Kevin Chaplin, mijn kennismaking met de SAUF en de Amy Biehl Foundation. Nu realiseer ik me, dat het bezoek aan Kaap de Goede Hoop slechts een symbolisch begin was. Het is mijn werkelijke missie om het bewustzijn van de essentie van Ubuntu een stukje in en naar samenlevingsvormen, zoals organisaties, buurten en gezinnen in Nederland te kunnen ‘overbrengen’, te beginnen in mijn eigen kleine kringetje en netwerk.

Annette Man-Mul
Annette Man-Mul is grondlegger van KernTact & Partners en redactielid van het TvC. www.kerntact.nl

5% van de opbrengsten van haar werk als trainer/coach en opleider ACL en haar partners gaat naar de SAUF/ABF Trusts in Zuid-Afrika. Consul David de Waal van de Nederlandse Ambassade in Kaapstad ondersteunt KernTact & Partners in de samenwerking en uitwisseling tussen Nederland en Zuid-Afrika.

Literatuur
Knoope, M. (1998). De creatiespiraal: Natuurlijke weg van wens naar werkelijkheid. Nijmegen: KIC.
Nicol, M. (2007). Believe: The words and inspiration of Desmond Tutu. Colorado: Blue Mountain Arts. Stengel, R. (2010). Mandela over leven, liefde en leiderschap. Utrecht: Kosmos Uitgevers.

Share This